खोज र उद्धार
विपद् पछि हराएका मानिस खोज्ने, स्थानीय भूगोल जान्ने स्वयंसेवक परिचालन र दक्ष उद्धार टोलीसँग समन्वय।
श्रमदानश्रमदान कुन-कुन सामुदायिक काममा प्रयोग हुनसक्छ
श्रमदान केवल सरसफाइको मञ्च मात्र होइन — यो नागरिक-नेतृत्वमा सामुदायिक काम जुटाउने सामान्य ढाँचा हो। तल अहिलेसम्म पहिचान भएका कार्य-प्रकारहरू देखाइएको छ। पहिलो चरण सरसफाइबाट सुरु, बाँकी क्रमशः थपिँदै जानेछन्।
मूल कार्य-प्रकार
नेपालको सन्दर्भमा सबैभन्दा छिटो र भरपर्दो रूपमा उठाउन सकिने भनेर छानिएका आठ कार्य-प्रकार — एउटा अहिले निर्माणाधीन छ, बाँकी क्रमशः थपिँदै।
अहिले बन्दैछ
सरसफाइ
सडक, खाली जग्गा, खोला किनार, ढल-नाला, पार्क र हाइकिङ ट्रेलमा फोहोर हटाएर समुदायलाई सफा र सुरक्षित बनाउने।
अर्को
वृक्षारोपण
खाली ढिक्का, पहिरो जोखिमयुक्त भिराला, सडक छेउ र सामुदायिक जग्गामा बिरुवा रोपेर हरियाली बढाउने।
योजनामा
सौन्दर्यीकरण
कलाकारहरूले अनुमति लिएर खाली भित्ता, पुलमुनिका ठाउँ, सार्वजनिक स्थानमा कला उतार्ने — सहर र गाउँ दुवै सुन्दर बनाउने।
योजनामा
ट्रेल मर्मत
गाउँ-गोरेटो र हाइकिङ ट्रेलमा मार्कर, सानो मर्मत, इरोसन नियन्त्रण, ढुङ्गा मिलाउने — पर्यटन र स्थानीय जीवन दुवैलाई सहयोग।
योजनामा
ड्याम निर्माण
बाटो छेउमा गेबियन-पर्खाल, खोलामा चेक ड्याम, पहिरो रोक्न पुस्ता — पानी र पहिरो नियन्त्रणका साना संरचना।
योजनामा
संस्था सहयोग
स्कुल, अस्पताल, सामुदायिक संस्था र सङ्गठनमा पेन्ट, मर्मत, पुस्तकालय, खानेपानी जस्ता आधारभूत पूर्वाधार सहयोग।
योजनामा
मौसमी राहत
तराईको शीतलहर र तापलहर, मनसुनी पूर्व-तयारी — पूर्वानुमान गर्न सकिने मौसमी कठिनाइमा समुदायलाई राहत।
योजनामा
विपद् प्रतिक्रिया
भुकम्प, बाढी, पहिरो, दावानल पछिको खोज-उद्धार, राहत वितरण र समुदाय समन्वय — स्थानीय आपतकालमा छिटो जवाफ।
थप सम्भावित क्षेत्रहरू
मुख्य आठ बाहेक पनि श्रमदानको ढाँचा यी क्षेत्रहरूमा उपयोगी हुनसक्छ। समुदायको आवश्यकता र क्षमताको आधारमा क्रमशः अघि बढाइनेछ।
दावानल नियन्त्रण
चैत-वैशाखको सुख्खा मौसममा जंगलको आगो रोक्न र पीडित बस्तीलाई सहयोग — स्थानीय अग्निशमन समन्वय सहित।
खोला र नदी पुनरुत्थान
बागमती, विष्णुमती, राप्ती जस्ता खोलाको गाद हटाउने, किनार सुधार, र दीर्घकालीन सरसफाइ अभियान।
मन्दिर र पाटी संरक्षण
गाउँ-शहरका परम्परागत मन्दिर, पाटी, धर्मशाला मा सानो मर्मत, सरसफाइ र वरपरको परिवेश सुधार।
ढुङ्गेधारा सरसफाइ
काठमाडौँ उपत्यका र पुराना शहरका परम्परागत ढुङ्गेधारा वरिपरि सरसफाइ, पहुँच मर्मत, र सामुदायिक चेतना।
मनसुनी पूर्व-नाला सफाई
वर्षायाम सुरु हुनुअघि सहरी ढल-नाला, गल्ली-सडकको पानी निकास सफा गर्ने वार्षिक अभियान।
सार्वजनिक शौचालय निर्माण-मर्मत
सहर, बजार र पर्यटन क्षेत्रमा सार्वजनिक शौचालयको निर्माण, सफाइ र मर्मत-सम्भार।
चाडपर्व पछिको सफाई
दशैँ, तिहार, इन्द्रजात्रा, बिस्केट जात्रा जस्ता ठूला चाडपर्व पछिको सामूहिक सफाई।
रक्तदान अभियान
रेडक्रस र अस्पतालसँग सहकार्य गरेर सामुदायिक रक्तदान शिविर आयोजना।
सडक पशु स्याहार
सडक कुकुर खोप अभियान, बन्ध्याकरण, सामुदायिक स्तरमा पशु कल्याण अभियान।
गाउँमा ज्येष्ठ नागरिक हेरचाह
पलायन बढेका गाउँमा छुटेका ज्येष्ठ नागरिकलाई समय-समयमा भेटघाट, सामान ल्याइदिने, सामूहिक भेला।
प्राथमिक उपचार र विपद् तयारी तालिम
समुदायमा आधारभूत प्राथमिक उपचार, सीपीआर (मुटु-श्वास पुनर्जीवन), विपद् पूर्व-तयारी तालिम-शिविर।
डिजिटल साक्षरता शिविर
ज्येष्ठ नागरिक, गृहिणी र गाउँले समुदायलाई स्मार्टफोन, अनलाइन सेवा र साइबर सुरक्षा सिकाउने।
पहिलो चरणमा हामी सामुदायिक सरसफाइबाट मात्र सुरु गर्छौं।